"Φιλελεύθερη δημοκρατία", μια αντίφαση εν τοις όροις

Η έννοια της «φιλελεύθερης δημοκρατίας» έχει γίνει σήμερα ένα από τα πιο συχνά επαναλαμβανόμενα αξιώματα της δυτικής πολιτικής κουλτούρας. Εντούτοις, αν εξετάσουμε τη φιλοσοφική και πολιτειακή βάση του όρου, αναδεικνύονται βαθιές αντιφάσεις που αφορούν την ίδια την έννοια της δημοκρατίας. Το παρόν άρθρο επιχειρεί να αναδείξει γιατί οι θεμελιώδεις αρχές της δημοκρατίας—ισονομία, ισοψηφία και αρχή της πλειοψηφίας—συγκρούονται με τους θεσμούς και τις πρακτικές που χαρακτηρίζουν τις φιλελεύθερες δημοκρατίες, κυρίως στη Δύση. Και για να το έχουμε καθαρό, εδώ θα μιλήσουμε αποκλειστικά για τον πολιτικό, και όχι τον οικονομικό φιλελευθερισμό.

Η ουσία της δημοκρατίας

Η δημοκρατία, είναι ένα απλό πολίτευμα που βασίζεται σε τρεις βασικές αρχές: την ισονομία, την ισοψηφία και την αρχή της πλειοψηφίας. Αν αυτές οι αρχές εφαρμόζονται με συνέπεια, τότε έχουμε μια πραγματικά δημοκρατική κοινωνία, ανεξάρτητα από το πόσο «έξυπνες» ή «ηθικές» θεωρούνται οι αποφάσεις της πλειοψηφίας. Το κεντρικό ζήτημα της δημοκρατίας δεν είναι το ποιο είναι το σωστό ή το λάθος, ούτε η προστασία κάποιας μειοψηφίας (αν και αυτό το εξασφαλίζει ήδη η ισονομία), αλλά το ποιός έχει το δικαίωμα να αποφασίζει. Οτιδήποτε αποστερεί από την πλειοψηφία το τελικό δικαίωμα λήψης αποφάσεων, παραβιάζει τη δημοκρατία.

Ισονομία σημαίνει ότι οι νόμοι εφαρμόζονται σε όλους το ίδιο, ανεξαρτήτως θέσης ή δύναμης. Ισοψηφία σημαίνει ότι η ψήφος κάθε πολίτη μετράει ακριβώς το ίδιο. Η αρχή της πλειοψηφίας διασφαλίζει ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται σύμφωνα με τη βούληση της πλειοψηφίας, χωρίς αυτή να περιορίζεται αυθαίρετα από μικρές ή «πεφωτισμένες» μειοψηφίες.

Ο φιλελευθερισμός και η δημοκρατία: θεμελιώδης αντίφαση

Ο φιλελευθερισμός, ως πολιτειακή και ιδεολογική κατεύθυνση, εστιάζει κυρίως στην προστασία συγκεκριμένων δικαιωμάτων των ατόμων ("ατομικά δικαιώματα", λες και τα άτομα δεν είναι κοινωνικοί δρώντες) και στην εξασφάλιση σταθερότητας των οικονομικών και κοινωνικών ελίτ ("σταθερές κυβερνήσεις"). Αυτό δημιουργεί μια θεμελιώδη αντίφαση με τις αρχές της δημοκρατίας:

1. Προνομιακή αξία της μειοψηφίας: Ο φιλελευθερισμός θεωρεί ότι ορισμένα δικαιώματα της μειοψηφίας είναι υπέρτερα και πρέπει να προστατεύονται ακόμα και αν η πλειοψηφία διαφωνεί με την ύπαρξη τους. Αυτό έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την ισονομία και την ισοψηφία.

2. Ολιγαρχική διαχείριση εξουσίας: Σε φιλελεύθερα καθεστώτα, η πλειοψηφία συχνά περιορίζεται από θεσμούς που ελέγχονται από οικονομικές ή πολιτικές ελίτ. Τέτοιες δομές, ενώ παρουσιάζονται ως δημοκρατικές, στην πραγματικότητα μετατρέπουν τη διακυβέρνηση σε «ανταγωνισμό ελίτ», όπως παραδέχονται ακόμη και θεωρητικοί του φιλελευθερισμού όπως ο Σουμπέτερ.

3. Αποκοπή από την πλειοψηφία: Ιστορικά, οι φιλελεύθερες δημοκρατίες περιορίζουν τη συμμετοχή: Αρχικά δικαίωμα ψήφου είχαν μόνο οι κατόχοι ακίνητης ιδιοκτησίας, οι γυναίκες απέκτησαν δικαιώματα πολύ αργότερα, και οι μειονότητες όπως οι Μαύροι στις ΗΠΑ και η Νότια Αφρική αποκλείονταν συστηματικά. Αυτό δείχνει ότι η φιλελεύθερη θεώρηση είναι δομικά ασύμβατη με τη δημοκρατία.

Ο φιλελευθερισμός περιορίζει θεσμικά την πλειοψηφία

Ακόμη και καθαρά θεωρητικά, ο φιλελευθερισμός επιδιώκει να θεσμοθετήσει περιορισμούς στα δικαιώματα της πλειοψηφίας.

"Αξιοκρατίας" το ανάγνωσμα....

 Η κυριαρχία των βλακών και η οργανική αναξιοκρατία στον καπιταλισμό

Η συζήτηση γύρω από την αξιοκρατία, τη δυνατότητα δηλαδή οι κοινωνίες να αναδεικνύουν τους ικανότερους σε θέσεις ευθύνης και κύρους, συνοδεύεται πάντοτε από έναν βαθύτατο σκεπτικισμό. Από την εποχή του Κωνσταντίνου Λεμπέση, που έγραψε το περίφημο δοκίμιο «Η σημασία των βλακών εν τω συγχρόνω κοινωνικώ βίω», μέχρι σύγχρονες αναλύσεις για τον ρόλο των ελίτ, επανέρχεται το ερώτημα: μήπως το σύστημα που ονομάζουμε καπιταλισμό όχι μόνο δεν ευνοεί την αξιοκρατία, αλλά αντίθετα παράγει συστηματικά αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε «δικτατορία των βλακών»; [1]

---

Η έννοια του «βλάκα» και η κοινωνική του ισχύς

Ο Λεμπέσης δεν περιορίζεται σε έναν απλό χλευασμό των αδαών. Η δική του ανάλυση είναι πιο διαυγής: ο βλάξ είναι επικίνδυνος όταν συνδυάζει την έλλειψη κρίσης με κοινωνική ισχύ, πλούτο ή θεσμική εξουσία. Στις κατώτερες τάξεις, όπως παρατηρεί, η «φυσική επιλογή» αποτρέπει σε μεγάλο βαθμό την επιβίωση της βλακείας σε ηγετικές θέσεις, αφού η καθημερινότητα της εργασίας και της ανάγκης απαιτεί ικανότητες. Όταν όμως ένας βλάξ κληρονομεί πλούτο ή καταλαμβάνει θέση εξουσίας, τότε η ζημία είναι τεράστια, καθώς οι αποφάσεις του επηρεάζουν πολλούς. [2]

Η βασική παρατήρηση του Λεμπέση βρίσκει απήχηση σε πολλά παραδείγματα της νεότερης ιστορίας. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που άτομα με εμφανή αδυναμία κατανόησης σύνθετων ζητημάτων βρέθηκαν επικεφαλής επιχειρήσεων ή ακόμη και κρατών, απλώς και μόνο λόγω καταγωγής, οικογενειακών δεσμών ή τυχαίων συγκυριών.

---

Ο ιδιωτικός τομέας και η καχυποψία προς την ικανότητα

Η επικρατούσα αντίληψη υποστηρίζει ότι ο ιδιωτικός τομέας είναι ο κατεξοχήν χώρος της αξιοκρατίας: εκεί, λέγεται, οι ικανότεροι προάγονται, καθώς η αγορά «τιμωρεί» την αναποτελεσματικότητα. Όμως η εμπειρία δείχνει κάτι διαφορετικό. Στις μεγάλες εταιρείες, ο ανταγωνισμός δεν αφορά μόνο τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες, αλλά και τις εσωτερικές σχέσεις εξουσίας. Ένας υφιστάμενος που ξεχωρίζει για τις ικανότητές του δεν εκλαμβάνεται απαραίτητα ως μελλοντικός ηγέτης, αλλά συχνά ως απειλή για τον προϊστάμενο του. [3]

Κάποιες επικαιροποιημένες σκέψεις σχετικά με τον πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας

Έχει μια αξία νομίζω να ξανακοιτάξουμε το πόλεμο μεταξύ ΝΑΤΟ και Γιουγκοσλαβίας κάτω από το φως των "νέων επικαιροποιημένων αναλύσεων" που έχουν πετάξει στην μπάντα ("μια για πάντα" κιόλας;) τα ..."οπορτουνιστικά βαρίδια του παρελθόντος”.

1)Η φύση του πολέμου εκείνου 

Ήταν ένας πόλεμος ιμπεριαλιστικός (και από τις δύο πλευρές) που στόχο είχε το ξαναμοίρασμα των αγορών και την εκμετάλλευση των φυσικών πλουτοπαραγωγικών πηγών* του Κοσσόβου. Ως τέτοιος, ήταν άδικος και από τις δύο πλευρές, πολύ δε περισσότερο που η ιμπεριαλιστική Γιουγκοσλαβία** δεν ήταν μόνη της, αλλά είχε και την άμεση στρατιωτική βοήθεια της ιμπεριαλιστικής Ρωσσίας.***

(μπερδέψαμε τους ιμπεριαλισμούς μας)

Βάση των παραπάνω, μπορούμε πλέον να κρίνουμε και στην στάση των τάσεων της τότε ελληνικής αριστεράς απέναντι στον πόλεμο αυτό.

2)Η κριτική θα γίνει κατά τάση

Αυτό γιατί για κάποια από τα κομματίδια εκείνης της εποχής μπορεί να τα θυμάμαι και λάθος (υπήρχαν π.χ. 2 ΟΚΔΕ με διαφορετική μεταξύ τους στάση), αφού δεν ήταν ακόμη και η εποχή της γενικής πρόσβασης και καταγραφής στο ίντερνετ.
___________________________

α)Στάση πρώτη (υπερπαναστατική)

Εκφράστηκε (ως συνήθως) από την ΟΑΚΚΕ, που προκειμένου να μην πέσει στη παγίδα των “ίσων αποστάσεων”, πήρε ευθέως θέση εναντίων του Γιουγκοσλάβικου ιμπεριαλισμού και του Ρώσσικου “σοσιαλφασισμού”, υποστηρίζοντας με περίσσιο επαναστατικό θάρρος (και ενάντια στο τότε ρεύμα εντός του ελληνικου λαού) πως το ΝΑΤΟ διεξάγει έναν δίκαιο πόλεμο. 

(περίπου αυτά θα έλεγε σήμερα ο Ελισαίος Βαγενάς -υποθέτω πάντα-ίσως να κάνω και λάθος, αν μου πει πως όχι, θα έχω όλη την καλή διάθεση να τον πιστέψω- αν δεν ήταν υποχρεωμένος να κρατάει και κάποια προσχήματα)

β)Στάση δεύτερη (συνεπής-επαναστατική)

Εκφράστηκε κυρίως από το ΣΕΚ (νομίζω λέγονταν ΟΣΕ ακόμη τότε;-μπορεί να κάνω και λάθος...) με το μεγαλειώδες σύνθημα -και επίσης κόντρα στο -σφόδρα εκείνη την εποχή, αντιαμερικάνικο- ρεύμα, “ούτε με το ΝΑΤΟ-ούτε με τον Μιλόσεβιτς!”  Τότε βέβαια τους λέγαμε ΝΑΤΟϊκούς πράκτορες τους ανθρώπους, αλλά υπό το φως των νέων αναλύσεων, γενναία οφείλουμε να εκλιπαρήσουμε για την συγχώρεση τους.

Η ιμπεριαλιστική ψευδοκρατία και οι ίσες αποστάσεις

Η είδηση για την «σφαγή» στο Κρεματόρσκ δεν μας σόκαρε. Εδώ και καιρό η δυτική δημοσιογραφία αναζητά κάποιο ειδεχθές έγκλημα ώστε το αφήγημα περί δολοφόνου Πούτιν να αποκτήσει κάποια ελάχιστη βάση. Προσπάθησαν με τη Μπούτσα, το Φιδόνησο, με τους πυρηνικούς αντιδραστήρες, με τον δήθεν βομβαρδισμό του Κιέβου και του εμπορικού κέντρου στη Μαριούπολη αλλά δε τους βγήκε. Πολύ γρήγορα αυτές οι ειδήσεις έγιναν debunked. Και δεν μιλάμε για εντός Ουκρανίας, εκεί τα πράγματα είναι ξεκάθαρα εδώ και 8 χρόνια για τον πληθυσμό τουλάχιστον που δεν την βρίσκει με SS, γαλικίες και για του έθνους την τιμή.

Η ιστορία δεν ξεκινά στο Κρεματόρσκ και τη Μπούτσα, αλλά στην Ανατολική Γκούτα. Στις θερμοκοιτίδες του Κουβείτ, στα όπλα μαζικής καταστροφής του Σαντάμ, στα εγκλήματα του Καντάφι, τους νεκροζώντανους στρατηγούς του Κιμ-γιονγκ-ούν, στα στρατόπεδα συγκέντρωσης των Ουιγούρων και στα υπόλοιπα ιμπεριαλιστικά ψέματα. Η καινοτομία του σημερινού ιμπεριαλισμού δεν είναι η βαρβαρότητα των στρατηγών, αλλά ο κυνισμός των σεναριογραφών. Δεν μας κυβερνά ακριβώς το Πεντάγωνο, αλλά το Χόλιγουντ. Οι περισσότερες ιστορίες αναφέρονται σε κάποια ευάλωτη μειονότητα, την οποία για κάποιο λόγο οι απολίτιστες κυβερνήσεις του Παγκόσμιου Νότου και της Ανατολής θέλουν να ξεπαστρέψουν επειδή δεν τους κάνουν. Στο αμερικάνικο φαντασιακό ο εχθρός του έθνους δεν έχει ποτέ λογικά κίνητρα, αλλά εμπνέεται από το απόλυτο μίσος και την ανάγκη εξάλειψης του αντιπάλου. Ίσως το φαντάζονται και έτσι, διότι δεν κάνουν τίποτα λιγότερο στις χώρες που κατακτούν. Το ψυχογράφημα των αντίπαλων ηγετών είναι πάντα μία μίξη κάποιας παιδικής στέρησης, απουσίας αγάπης η οποία οδήγησε στην τρέλα.

Είναι θολό το πότε ξεκινά η μυθολογία και πότε η πραγματική πολιτική. Όπως αναφέρθηκε σε μία πρόσφατη εκπομπή του Grayzone, ένα μεγάλο τμήμα της αμερικάνικης πολιτικής γραφειοκρατίας προσπαθεί να αναρριχηθεί στην εξουσία με διδακτορικά που απλώς αναπαράγουν τις ίδιες μπανάλ ιδέες. Η τερατοποίηση και η μυθολογία γεννιέται εκεί πάντα εκεί που κάποιος παύει να ενδιαφέρεται για την ουσιαστική, πραγματική μελέτη του αντικειμένου. Τότε τα σχήματα που έχει τα προσαρμόζει στη πραγματικότητα. Ποιο είναι το πρόβλημα όμως; Είναι άλλο να έχεις ένα μυθομανές άτομο από το να έχεις ένα μυθομανές κράτος, και δη το κράτος με την μεγαλύτερη στρατιωτική υποδομή στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Ο πληροφοριακός βραχίονας της Αυτοκρατορίας βρίσκεται τα τελευταία χρόνια σε κάποιου είδους παράκρουση. Τα χιλιοπαιγμένα σενάρια παύουν πλέον να είναι και πρωτότυπα. Ενώ ο Άσσαντ νικούσε στον πόλεμο, ακούγαμε ότι πραγματοποίησε την Γκούτα επειδή, έλεγαν, βρισκόταν σε αδιέξοδο και επειδή είναι μανιακός δικτάτορας. Με μια στοιχειώδη δημοσιογραφική έρευνα, τα γεγονότα απλά δεν έβγαζαν νόημα. H συνειδητή ψευδογραφία λοιπόν έχει γίνει τρόπος ζωής με την προπαγάνδα να αναμιγνύεται με την αλήθεια και τους καταναλωτές της να γίνονται όλο και πιο αποβλακωμένοι.

Η πίπα της ειρήνης

Το σύνθημα της ειρήνης, κατά τη γνώμη μου, στη δοσμένη στιγμή δεν είναι σωστό. Είναι μικροαστικό, παπαδίστικο σύνθημα. Το προλεταριακό σύνθημα πρέπει να είναι: Εμφύλιος πόλεμος.
Αντικειμενικά από τη ριζική αλλαγή στην κατάσταση της Ευρώπης βγαίνει ένα τέτοιο σύνθημα για την εποχή του μαζικού πολέμου. Το ίδιο σύνθημα βγαίνει και από την απόφαση της Βασιλείας.
Εμείς δεν μπορούμε να «υποσχεθούμε» εμφύλιο πόλεμο ούτε και να τον «επιβάλλουμε με διάταγμα», όμως είμαστε υποχρεωμένοι να κάνουμε δουλειά -στην ανάγκη και πολύ μακρόχρονη- προς την κατεύθυνση αυτή

Πρωτοδημοσιεύτηκε το 1924 στη Λενινιστική Συλλογή, τόμ. II.

Το ζήτημα λοιπόν δεν είναι η ειρήνη. Αυτήν την θέλουν όλοι "ακόμη και ο Νικόλαος ο αιματοβαμένος" όπως πολύ δηκτικά επισημαίνει ο Λένιν. Το ζήτημα είναι ειρήνη "με ποιούς όρους";

Σχετικά με το ζήτημα του συνθήματος της «ειρήνης».

Ένα ενδιαφέρον άρθρο του Μπέρνσταΐν στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού Neue Zeit δείχνει ότι στην Αγγλία, όπου η αστική τάξη είναι καθόλα εξυπνότερη, πιο ελεύθερη απ' όλους κτλ., υπάρχει ρεύμα υπέρ της ειρήνης από την άποψη του αρχιοπορτουνισμού. Δηλαδή η ειρήνη εγγυάται καλύτερα την «κοινωνική ειρήνη», δηλαδή την υποταγή του προλεταριάτου στην αστική τάξη, την καθησύχαση του προλεταριάτου, τη συνέχιση της ύπαρξης του καπιταλισμού. Ο Μπέρνσταΐν αυτό δεν το ανέπτυξε. Όμως είναι ολοφάνερο ότι τέτοιοι ειρηνοποιοί υπάρχουν πολλοί ανάμεσα στους φιλελεύθερους και στους ριζοσπάστες αστούς όλων των χωρών. 

Προσθέστε σ'αυτό

(1) ότι όλοι οι σοβινιστές είναι επίσης υπέρ της ειρήνης (μόνο κάτω από ποιους όρους) -όμως στο λογοκρινόμενο Τύπο δε θα αφήσουν να μιλήσουμε για τους δικούς μας όρους! 

(2) ότι οι αυλές -η γερμανική και η ρωσική- είναι επίσης (μυστικά σήμερα, μισοανοιχτά αύριο) υπέρ ιδιαίτερης ειρήνης αναμεταξύ τους· 

(3) ότι όλοι οι συναισθηματικοί αστοί και μικροαστοί είναι «υπέρ της ειρήνης» από αντεπαναστατική, μικροαστική, δουλική κτλ. άποψη.

Ντομένικο Λοζούρντο (συνέντευξη στο περιοδικό Opera, 2017)

Revista Opera: Θα θέλαμε να σας ευχαριστήσουμε για το χρόνο που μας παραχωρείτε για αυτή τη συνέντευξη. Θα θέλαμε αρχικά να μας πείτε δυο λόγια για το βιβλίο σας που κυκλοφόρησε στη Βραζιλία από τις εκδόσεις Boitempo, το “Πόλεμος και Επανάσταση”.

Ντομένικο Λοζούρντο: Το συγκεκριμένο βιβλίο δεν κυκλοφορεί μόνο στη Βραζιλία, και αποτελεί μια ερμηνευτική ματιά στον εικοστό αιώνα. Ο τίτλος στα αγγλικά είναι “Πόλεμος και Επανάσταση – Ξανακοιτώντας τον εικοστό αιώνα”. Μπορώ να πω μόνο λίγα πράγματα σε σχέση με το περιεχόμενο του, γιατί το βιβλίο είναι πολύ μεγάλο (γέλια). Μπορώ όμως να σας πω ότι το βασικό ζήτημα του εικοστού αιώνα ήταν ο αγώνας μεταξύ της αποικιοκρατίας και της αντιαποικιοκρατίας. Προφανώς η αντιαποικιακή πλευρά καθοδηγούνταν από το Κομμουνιστικό Κόμμα, αλλά δεν μπορούμε να κατανοήσουμε τον εικοστό αιώνα χωρίς να λάβουμε υπ’ όψη μας την πάλη ανάμεσα στην αποικιοκρατία και την αντιαποικιοκρατία.

Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση είδαμε όχι μόνο την ανάπτυξη της παγκόσμιας αντιαποικιακής επανάστασης… πριν την Οκτωβριανή Επανάσταση, όλος ο κόσμος ήταν ιδιοκτησία μερικών πολύ ισχυρών καπιταλιστικών και ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Η Αφρική ήταν αποικία, η Ινδία ήταν αποικία, η Κίνα ημι-αποικία, η Ινδονησία ήταν αποικία, η Λατινική Αμερική ήταν ημιαποικία λόγω του Δόγματος Μονρόε, και αυτος ο κόσμος άλλαξε ριζικά σαν συνέπεια της Οκτωβριανής Επανάστασης και της παγκόσμιας αντιαποικιακής επανάστασης που γεννήθηκε από την Οκτωβριανή.

Λέω όμως ότι το βασικό ζήτημα του εικοστού αιώνα είναι ο αγώνας ανάμεσα στην αποικιοκρατία και την αντιαποικιοκρατία με μια βαθύτερη έννοια. Αν δούμε την ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης και της Σοβιετικής Ρωσίας, ο Χίτλερ προσπαθούσε να υλοποιήσει το σχέδιο για τις “Γερμανικές Ινδίες” στην ανατολική Ευρώπη, ο Χίτλερ έλεγε “έχουμε τη Γερμανική Άγρια Δύση μας στην ανατολική Ευρώπη”, σαν την κλασική βορειοαμερικάνικη Άγρια Δύση, που οι λευκοί εξόντωναν τους ιθαγενείς και που αυτοί που επιβίωναν προορίζονταν να γίνουν σκλάβοι της κυρίαρχης φυλής, και έτσι, στην ανατολική Ευρώπη, οι μπολσεβίκοι, ταυτισμένοι με τους Εβραίους, προορίζονταν για εξόντωση. Αυτό ήταν το σχέδιο του Χίτλερ.

Αναφέρομαι συχνά στον Χίμλερ, έναν από τους ηγέτες του Τρίτου Ράιχ, ο οποίος στις μυστικές συνομιλίες με άλλους ναζί που ήρθαν στο φως, είπε κάποτε “Τώρα που μιλάω μεταξύ ναζιστών μπορώ να μιλήσω ελεύθερα. Η Γερμανία χρειάζεται σκλάβους”, με την κυριολεκτική έννοια, και συνεχίσε, λέγοντας ότι θα βρουν τους σκλάβους αυτούς στην ανατολική Ευρώπη και ειδικά στη Σοβιετική Ένωση. Ο αγώνας της Σοβιετικής Ένωσης δηλαδή ήταν αγώνας ενάντια στην επιχειρούμενη αποικιοποίηση και υποδούλωση των λαών της Σοβιετικής Ένωσης.

Το Τρίτο Ράιχ στην ουσία ήταν η φιλοδοξία για την ανάπτυξη, τη ριζοσπαστικοποίηση και την επέκταση της αποικιακής παράδοσης. Συνεπώς, η αποτυχία του Χίτλερ να φτιάξει τις Γερμανικές Ινδίες ήταν επίσης η αρχή της απελευθέρωσης των Βρετανικών Ινδιών.

Ρόζα Λούξεμπουργκ: Βία και Νομιμότητα

 «Η βία, από τότε που εμφανίστηκε η «αστική νομιμότητα», ο κοινοβουλευτισμός, όχι μονάχα δεν έπαψε να παίζει έναν ιστορικό ρόλο, αλλά είναι και σήμερα επίσης, όπως και σε όλες τις προηγούμενες εποχές, η βάση της κυρίαρχης πολιτικής τάξης. Το καπιταλιστικό κράτος στο σύνολο του βασίζεται στη βία. Η στρατιωτική του οργάνωση είναι αυτή καθεαυτή μια χειροπιαστή απόδειξη. Ο οπορτουνιστικός δογματισμός πρέπει πραγματικά να έχει θαυματουργά χαρίσματα για να μην το βλέπει αυτό.

Μα είναι οι ίδιες ακόμη οι εκδηλώσεις της «νομιμότητας» που δίνουν αρκετές αποδείξεις γι’αυτό. Ή καλύτερα: τι άλλο παρά βία είναι στην ουσία της η αστική νομιμότητα;

Όταν έναν «ελεύθερο πολίτη», παρά τη θέληση του, με τον εξαναγκασμό, τον κλείνει ένας άλλος πολίτης σ’ ένα μέρος στενό και ακατοίκητο, κι όταν τον κρατάν εκεί πέρα κάμποσο καιρό – όλοι καταλαβαίνουν ότι αυτό είναι μια πράξη βίας. Μα από τη στιγμή που η ενέργεια αυτή θα γίνει δυνάμει ενός ενιαίου βιβλίου, που λέγεται Ποινικός Νόμος, και το μέρος αυτό ονομαστεί «Πρωσσική Βασιλική Φυλακή», μετατρέπεται αμέσως σε πράξη ειρηνικής νομιμότητας. 

Αν ένας άνθρωπος εξαναγκαστεί από ένα άλλο, παρά τη θέληση του, να σκοτώνει συστηματικά τους συνανθρώπους του, αυτό είναι πράξη βίας. Μα από τη στιγμή που αυτό θα ονομαστεί «στρατιωτική υπηρεσία», ο καλός πολίτης φαντάζεται ότι αναπνέει τον αέρα της ειρήνης και της νομιμότητας. 

Προσοχή στα τοξικά δώρα του Έλληνα «απρόβλεπτου μαρξιστή»…

Ένα αντίδοτο στις διαβρωτικές επιδράσεις από τα γιατροσόφια του Βαρουφάκη στην ταξική συνείδηση

Συνεχίζουμε να συναντάμε αυτόν τον περφόρμερ λεκτικών τρικ Γιάνη Βαρουφάκη και το τελευταίο γιατροσόφι του με την επωνυμία «θεραπεία ενάντια στον τεχνο-φεουδαρχισμό». Μετά την επευφημία του από τον Guardian για τους αριθμούς του ως ακροβάτη που σπρώχνει στη σκηνή του Eurogroup και το μελόδραμά του ως «απρόβλεπτος μαρξιστής» που τον ξεγέλασαν οι Βρυξέλλες (που έφεραν σε εκατομμύρια Έλληνες πραγματικά δάκρυα), ο Γιάνης ξεκινά το ρόλο της καριέρας του ως ζογκλέρ για κομμουνιστικό δέλεαρ.

Αυτό είναι ένα μάρκετινγκ που απευθύνεται σε πολλούς, καθώς ο Βαρουφάκης έχει το ταλέντο της υποβλητικής γλώσσας εκθέτοντας όλα τα δεινά που έχουμε υποστεί από τον νεοφιλελευθερισμό. Πολλοί γοητεύονται από την πολύχρωμη περιγραφική διάγνωση της κοινής μας ασθένειας, με τον ίδιο τρόπο, όπως ένας έξυπνος μάντης ή αστρολόγος μπορεί να προσελκύσει την προσοχή εκείνων των φτωχών ψυχών που ζητούν απελπισμένα μια λύση στα προβλήματά τους, χρησιμοποιώντας τα κλισέ : «Ω βλέπω μεγάλο πόνο και αγωνία στα χαρτιά. Η ταλαιπωρία σας είναι μεγάλη και θέλετε να τελειώσει».

Πολλοί ελκύονται με την ιδέα ότι οι κρυσταλλικές σφαίρες του Βαρουφάκη, οι κάρτες ταρώ του Ζιζέκ, οι αναγνώσεις παλάμης του Μπαντιού και η ερμηνεία των ονείρων των Χαρντ και Νέγκρι αντιπροσωπεύουν το νέο Διαφωτισμό που θα μας σώσει από τους Βουρβόνους.

Έλκονται από αυτούς τους μυστικιστές-μαρξιστές, επειδή αυταπατώνται με την ιδέα ότι δεν είναι προλετάριοι, αλλά ένα χαρισματικοί «γνώστες» του κόσμου που είναι πρόθυμοι να ενωθούν σε χειραφετημένα ψηφιακά δίκτυα και να «απελευθερώσουν» τη βιοπολιτική τους εργασία, προσφέροντας τη στον μεγαλύτερο, περισσότερο οικολογικά ξεπλυμένο πλειοδότη. Συχνά αναρωτιόμαστε κάθε φορά που συναντάμε τέτοιους τύπους, «ποιος καθαρίζει πραγματικά τον κάδο τουαλέτας στο σπίτι τους»; Αξίζει να τους κάνετε αυτήν την ερώτηση αν τους γνωρίσετε ποτέ αυτοπροσώπως, καθώς σίγουρα θα σας κοιτάξουν περίεργα, σαν να μην έχουν συναντήσει ποτέ έναν κάδο τουαλέτας. Αυτό είναι πραγματικά πολύ πιθανό για τους κατοίκους των ψηφιακών κοινοτήτων που καθαρίζονται μετά από ένα «χωρίς τάξη», «χωρίς φύλο» πράγμα που ονομάζεται μαμάδες.

Αυτοί οι τύποι φαντάζονται ακόμη τους εαυτούς τους ως τη νέα «κομμουνιστική» πρωτοπορία, αφού διεκδικούν εκ νέου τη λέξη κομμουνισμός για να εμπορεύονται τις δικές τους φαντασιώσεις ως ριζοσπαστικές.

-Πώς θεμελιώνεται ότι η κρίση δεν είναι κρίση του κορονοϊού;

Στην Ελλάδα και σε πολλές άλλες χώρες του κόσμου, ο κορονοϊός είχε ως αποτέλεσμα τη σημαντική μείωση έως την πλήρη αναστολή της οικονομικής δραστηριότητας στον Τουρισμό και σε σχετικούς με αυτόν κλάδους. Υπ' αυτό το πρίσμα, πώς θεμελιώνεται ότι η κρίση δεν είναι κρίση του κορονοϊού;

Σίγουρα, η πανδημία και τα μέτρα διαχείρισής της είχαν έντονο αποτύπωμα στην τουριστική δραστηριότητα και ως εκ τούτου επέδρασαν συνολικά στην πορεία και στο βάθος της κρίσης στη χώρα μας. Ωστόσο, για να αποτιμήσει κανείς συνθετικά το θέμα και να χαρακτηρίσει κατάλληλα την κρίση όταν εξετάζει το προαναφερθέν φαινόμενο, πρέπει να συνυπολογίσει μια σειρά από παράγοντες που σχετίζονται με τη διάρθρωση της οικονομίας, όπως το μέγεθος του τουριστικού κλάδου, τον προσανατολισμό του στον εξωτερικό τουρισμό, τη συσσώρευση κεφαλαίου στον κλάδο όλο το προηγούμενο διάστημα, φαινόμενα πριν την εμφάνιση της πανδημίας, αλλά και τα ίδια τα διαχειριστικά μέτρα για την πανδημία.

Η ελληνική καπιταλιστική οικονομία χαρακτηρίζεται από έναν πολύ μεγάλο τουριστικό κλάδο, η συνολική συνεισφορά του οποίου στην οικονομία πιθανά υπερβαίνει το 30% της συνολικής οικονομικής δραστηριότητας. Ο κλάδος του Τουρισμού στην Ελλάδα «έτρεχε» τα τελευταία δέκα περίπου χρόνια, ακόμα και εν μέσω της καπιταλιστικής κρίσης του 2008-2009, με ταχείς ρυθμούς ανάπτυξης.

Ευρωπαϊκή Σούπερ Λίγκα: "Αχώριστοι γίνανε, φτάχνοντας τραστ"

Ακολουθεί το ρεπορτάζ από την "Καθημερινή", και μετά κάποια δικά μας σχόλια:
___________
«Βόμβα» που απειλεί να συνταράξει συθέμελα το ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο, έχοντας ήδη προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις σε πολλά επίπεδα, αποτελεί η κίνηση 12 εκ των κορυφαίων συλλόγων για τη σύσταση νέας ευρωπαϊκής ποδοσφαιρικής διοργάνωσης, της Ευρωπαϊκής Σούπερ Λίγκας.

Πρόκειται ουσιαστικά για τις πλουσιότερες ομάδες Αγγλίας, Ισπανίας και Ιταλίας, δηλαδή τις Ρεάλ, Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ και Σίτι, Λίβερπουλ, Μπαρτσελόνα, Γιουβέντους, Άρσεναλ, Ατλέτικο Μαδρίτης, Ίντερ, Μίλαν, Τσέλσι και Τότεναμ.
Το σχέδιο

Σύμφωνα με την ανακοίνωση των 12, κάθε χρόνο θα συμμετέχουν στην Ευρωπαϊκή Σούπερ Λίγκα 20 ομάδες, εκ των οποίων οι 15 θα έχουν μόνιμο συμβόλαιο ως ιδρυτικά μέλη. Οι άλλες πέντε θα προκρίνονται με βάση την παρουσία τους στις εγχώριες διοργανώσεις και σε προκριματικούς αγώνες.

Οι αγώνες θα διεξάγονται μεσοβδόμαδα, επιτρέποντας έτσι στους συλλόγους να συμμετέχουν κανονικά στα εγχώρια πρωταθλήματα, όπως ακριβώς συμβαίνει και με την Ευρωλίγκα στο μπάσκετ.

Το σχέδιο υποστηρίζεται από τις εταιρίες Key Capital και JP Morgan, έχοντας σαφή προσανατολισμό από τις αμερικανικές αθλητικές διοργανώσεις που έχουν απόλυτη προτεραιότητα τη μεγιστοποίηση των κερδών. 

Τα κίνητρα των «12»

Πίσω από την τελευταία πρόταση, κρύβεται και ο λόγος που φαίνεται πως οδήγησε τους συγκεκριμένους συλλόγους στην εν λόγω κίνηση.

Ο ΤΑΞΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ: Η Μαρξιστική θεώρηση

Ο μαρξισμός υπογραμμίζει τον ταξικό χαρακτήρα του δικαίου. Το σύστημα των νομικών κανόνων που υπάρχουν σε μια δοσμένη ταξική κοινωνία και οι αντίστοιχοι σ' αυτούς νομικοί θεσμοί αποτελούν το νομικό εποικοδόμημα, πάνω σε μια ορισμένη βάση παραγωγικών σχέσεων. Κυρίαρχο δίκαιο σε μια δοσμένη κοινωνία είναι η θέληση της κυρίαρχης τάξης. Η θέληση, αν είναι κρατική, πρέπει να εκφραστεί σαν νόμος που καθιερώνεται από την πολιτική εξουσία. Το δίκαιο προϋποθέτει την ύπαρξη κράτους. Το δίκαιο είναι ανίσχυρο χωρίς μηχανισμό ικανό να καταναγκάσει στην τήρηση των κανόνων δικαίου και αντίστροφα το κράτος στην εκπλήρωση των λειτουργιών του στηρίζεται σε ορισμένους κανόνες του δικαίου. Το δίκαιο δεν μπορεί να έχει διαφορετικό ταξικό χαρακτήρα από ό,τι το συγκεκριμένο κράτος. Το δίκαιο εκφράζει πραγματικές κοινωνικές σχέσεις, σχέσεις ιδιοκτησίας. 

Ο Μαρξ στον "πρόλογο της κριτικής της πολιτικής οικονομίας" γράφει: "Σε μια ορισμένη βαθμίδα της εξέλιξής τους οι υλικές παραγωγικές δυνάμεις της κοινωνίας έρχονται σε αντίθεση με τις υπάρχουσες παραγωγικές σχέσεις ή - πράγμα που αποτελεί μονάχα τη νομική γι' αυτό έκφρασή του - με τις σχέσεις ιδιοκτησίας, μέσα στις οποίες έχει κινηθεί ως τώρα". Απ' αυτό φυσικά δεν πρέπει να συμπεράνουμε ότι οι νομικές σχέσεις ταυτίζονται με τις παραγωγικές σχέσεις. Οχι, οι νομικές σχέσεις είναι το αντικαθρέφτισμα των παραγωγικών σχέσεων σε νόμους, νομικούς κανόνες, σε κρατικές πράξεις. Το δίκαιο σε όλες τις ανταγωνιστικές κοινωνίες εκφράζει και κατοχυρώνει τις σχέσεις κυριαρχίας και υποταγής, κατοχυρώνει και εκφράζει τη δικτατορία ορισμένης τάξης, τον καθοδηγητικό της ρόλο στην κοινωνία. 

Τους κανόνες του δικαίου τους υπερασπίζει, τους φρουρεί η πραγματική δύναμη του κράτους με ολόκληρο τον καταναγκαστικό μηχανισμό της, με το μηχανισμό που έχει υλικές ιδιότητες. Ο μακρύς δρόμος της ιστορικής εξέλιξης του δικαίου επιβεβαιώνει και αποδεικνύει την ορθότητα της μαρξιστικής ταξικής υλιστικής ερμηνείας του. Ως την εποχή των ταξικών κοινωνικών διακρίσεων ίσχυαν οι κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς, τα έθιμα, που όμως αντίθετα από το δίκαιο εξέφραζαν τη βούληση όλων των μελών της Κοινωνίας και βασίζονταν στην κοινωνική ιδιοκτησία.

Βία και ταξική πάλη

Ο Δαντόν και ο Ροβεσπιέρος, τρομοκράτες της εποχής.Η Γαλλική Επανάσταση,

το καμάρι του ευρωπαϊκού διαφωτισμού, δεν είναι τίποτα άλλο, με βάση τις

τρέχουσες προπαγανδιστικές ανάγκες των αστών, παρά μία τρομοκρατία

Ο Μαρξ όμως

Μας έδειξε

Τους νόμους της ιστορίας

Κι έβαλε το προλεταριάτο

Στο τιμόνι μπροστά

Τα βιβλία του Μαρξ

δεν είναι του τύπου στοιχεία,

δεν είναι στήλες γεμάτες στεγνούς αριθμούς.

Ο Μαρξ έταξε ορθόν τον εργάτη στην πορεία

μέσα σε φάλαγγες πιο σφικτές

Κι απ' τους σφιχτούς ζυγούς

οδηγούσε τις φάλαγγες

και φώναξε:

σωστά πολεμάτε

Βλ. Μαγιακόφσκι

Την πόρτα αν δεν ανοίγει, τη σπαν, σας είπα.

Τι στέκεστε, τι γέρνετε σκυφτοί;

Λαέ σκλάβε, δειλέ, ανανιώσου, χτύπα!

Και κέρδισε μονάχος το ψωμί

Κ. Βάρναλης

NATO ...Γιουγκοσλαβία

Θα μπορούσε με τους στίχους των δυο μεγάλων ποιητών - κομμουνιστών να κλείσει η συζήτηση για το ρόλο της βίας στον αγώνα της εργατικής τάξης για την απελευθέρωσή της, για την εγκαθίδρυση του σοσιαλισμού. Επειδή οι μέρες είναι πονηρές επιβάλλεται να πούμε κάτι παραπάνω. Οσο θα υπάρχουν στο προσκήνιο της ιστορίας εκμεταλλεύτριες τάξεις, όσο η αλληλοσχέση παραγωγικές δυνάμεις - παραγωγικές σχέσεις δε θα λύνεται από την εργατική τάξη για δικό της λογαριασμό, η βία αντικειμενικά θα μας συνοδεύει. Οταν από το προσκήνιο της ιστορίας δεν ξεκουμπιστεί ο καπιταλισμός, βία σαν αυτή που ζούμε στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο στην περιοχή της Ασίας ενάντια στο λαό του Αφγανιστάν, σαν αυτή που ζήσαμε με τον πόλεμο του ΝΑΤΟ ενάντια στη Γιουγκοσλαβία και όχι μόνο, θα μας συνοδεύει. Δε χρειάζεται να μνημονεύσουμε άλλες πιο τρομακτικές βιαιότητες του καπιταλισμού.

Ετσι δυστυχώς κινήθηκε η ανθρωπότητα και δυστυχώς συνεχίζει και θα συνεχίσει μέχρι την επικράτηση της κομμουνιστικής κοινωνίας, εκεί όταν δηλαδή οι τάξεις θα χωνευτούν και τα μέσα παραγωγής θα κοινωνικοποιηθούν απόλυτα και οριστικά: εκεί και τότε θα εξαλειφθεί και το φαινόμενο της βίας. Καμία εκμεταλλεύτρια τάξη δεν έφυγε από το προσκήνιο της ιστορίας χωρίς να ασκήσει τη βία της, αλλά και καμιά ανερχόμενη δεν το απέφυγε. «Η βία είναι η μαμή κάθε παλιάς κοινωνίας όταν αυτή εγκυμονεί το καινούριο».

Επιστήμη και Έρευνα: Στην υπηρεσία του καπιταλιστικού κέρδους ή των λαϊκών αναγκών;*

Το παρακάτω κείμενο ας ειδωθεί σαν μια φυσική συνέχεια αυτών που δημοσιεύτηκαν σε σχέση με τον covid-19 και παρά το γεγονός πως δεν αναφέρεται άμεσα σε αυτόν αλλά σε ένα αξίσου σημαντικό για την κατανόηση της υπάρχουσας κατάστασης ζήτημα. Αυτό της "ουδετερότητας" της επιστήμης και της επιστημονικής "αυθεντίας" που κατωχυρώνεται πλέον όχι με τον ενδοεπιστημονικό διάλογο, αλλά με την συνδρομή της ...αστυνομίας

____________

Ολοκληρώνοντας τις Θέσεις για τον Φόιερμπαχ, ο Καρλ Μαρξ, που φέτος γιορτάζουμε τα 200 χρόνια από τη γέννησή του, τόνισε ότι «οι φιλόσοφοι έχουν απλώς ερμηνεύσει τον κόσμο με διάφορους τρόπους, αυτό που έχει σημασία είναι να τον αλλάξουμε».

[...]

Επιβεβαιώνεται με αρνητικό τρόπο σήμερα, που βιώνουμε καθημερινά πως η καπιταλιστική βαρβαρότητα ακυρώνει τις τεράστιες δυνατότητες που έχουν δημιουργηθεί για να διασφαλιστεί η κοινωνική ευημερία.

Όποιον τομέα της παραγωγής, όποιον επιστημονικό κλάδο και αν εξετάσουμε, μπορούμε να εντοπίσουμε το μεγάλο ένοχο που εμποδίζει να αξιοποιηθούν προς όφελος των αναγκών της κοινωνίας οι μεγάλες δυνατότητες που γεννά η δουλειά των εργαζόμενων, τις οποίες διευρύνει η ανάπτυξη των επιστημών και της τεχνολογίας.

Την ίδια ώρα που αναπτύσσονται ραγδαία κι επαναστατικοποιούνται σε σχέση με το παρελθόν τα μέσα παραγωγής, την ίδια ώρα που αναβαθμίζονται οι υλικές συνθήκες για την ανάπτυξη της επιστήμης, βλέπουμε να δυναμώνει γύρω μας η σχετική στασιμότητα σε σχέση με το τι θα μπορούσε να παραχθεί ποσοτικά και ποιοτικά, αν δεν υπήρχε το καπιταλιστικό κέρδος ως βασικό κίνητρο, ως σκοπός της παραγωγής και της επιστημονικής έρευνας.

Πίσω στα βασικά: Ο Λένιν για τον πόλεμο και την στάση των κομμουνιστών

[...]
Είναι γεγονός ότι είναι σχετικά πιο εύκολα κατανοητός ο άδικος, ιμπεριαλιστικός χαρακτήρας του πολέμου από την εργατική τάξη της χώρας που επιτίθεται, αν και αυτό δεν εκφράστηκε στο σοσιαλδημοκρατικό κόμμα της Γερμανίας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ομως γίνεται πιο δύσκολα αντιληπτός για την εργατική τάξη της χώρας που δέχεται την επίθεση ότι ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος αφορά και τις δύο πλευρές. 

Δεν γίνεται κατανοητό ότι και ο επιτιθέμενος και ο αμυνόμενος διεξάγουν άδικο ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Αν π.χ. η Ελλάδα δεχτεί στρατιωτική επίθεση και εμπλακεί σε πόλεμο, η αστική τάξη της Ελλάδας θα ευθύνεται για την ιμπεριαλιστική επίθεση, γιατί αυτός ο πόλεμος θα αποτελέσει συνέχεια της πολιτικής συμμετοχής στο μοίρασμα των αγορών, των πηγών ενέργειας κλπ., της ενεργητικής συμμετοχής στις στρατιωτικές-πολιτικές συμμαχίες και επεμβάσεις του ΝΑΤΟ και της ΕΕ που ακολουθούσε σε «ειρηνική περίοδο».

Συνεπώς το αν ένας πόλεμος είναι δίκαιος ή άδικος δε σχετίζεται με το αν είναι αμυντικός ή επιθετικός (με την κυριολεξία των όρων), αλλά με το ποιας πολιτικής συνέχεια αποτελεί: «Σαν να βρίσκεται η ουσία στο ποιος επιτέθηκε πρώτος, και όχι ποιες είναι οι αιτίες του πολέμου, οι σκοποί που ο πόλεμος βάζει μπροστά του και οι τάξεις που τον διεξάγουν»22.

Το όφελος της εργατικής τάξης στις συνθήκες ενός ιμπεριαλιστικού πολέμου δεν μπορεί παρά να βρίσκεται στην ήττα και την ανατροπή της αστικής τάξης της χώρας της, σημείωνε ο Λένιν: «Σ’ έναν αντιδραστικό πόλεμο μια επαναστατική τάξη δεν μπορεί παρά να εύχεται την ήττα της κυβέρνησής της. Αυτό είναι αξίωμα. Και το αξίωμα αυτό αμφισβητούν μόνο οι συνειδητοί οπαδοί ή οι ανίκανοι υπηρέτες των σοσιαλσωβινιστών»23.

Το επαναστατικό εργατικό κίνημα δεν είναι αδιάφορο στο ενδεχόμενο ξένης εισβολής ή κατοχής, δεν είναι αμέτοχο στην αντίσταση. Αντίθετα πρωτοστατεί στην εργατική λαϊκή πάλη, οργανώνοντας τη δική του ένοπλη δράση, ώστε η έξοδος από τον πόλεμο να οδηγήσει στη νίκη της εργατικής εξουσίας.

Εργατική τάξη και αστική τάξη πολεμούν σε διαφορετικά μετερίζια. Για την εργατική τάξη και τα φτωχά λαϊκά στρώματα ο πόλεμος και η κατοχή είναι προέκταση της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης, γέννημα της οικονομικής και πολιτικής κυριαρχίας του κεφαλαίου.

ΤΟ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΟ: ΑΛΛΟ ΕΝΑ ΟΡΙΣΤΙΚΟ ΑΔΙΕΞΟΔΟ #5

Συνέχεια από το προηγούμενο

ΤΟ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΟ «ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ»

Η θεωρία για το «τέλος της Ιστορίας» επανήλθε στο προσκήνιο με το έργο του Φ. Φουκουγιάμα «Το τέλος της ιστορίας και ο τελευταίος άνθρωπος». Σύμφωνα με το έργο αυτό, μετά την ανατροπή των σοσιαλιστικών καθεστώτων, η ανθρωπότητα διέρχεται ένα τελικό στάδιο όπου κυριαρχεί η αστική δημοκρατία και ο οικονομικός φιλελευθερισμός. Πριν από αυτόν, αλλά και μετά, οι μεταμοντέρνοι διακήρυξαν τη δική τους εκδοχή του «τέλους της Ιστορίας», μια εκδοχή που δε θα μπορούσε παρά να θυμίζει το «αριστερό» τους παρελθόν.

Ετσι, το μεταμοντέρνο «…«τέλος» της ιστορίας (…) σημαίνει απλώς όλα δεκτά»[43] που πολύ απλά σημαίνει ότι όλα είναι πιθανά και όλα επιτρέπονται, αλλά δεν μπορεί να γίνει καν αποδεκτή οποιαδήποτε αξίωση επαναστατικού μετασχηματισμού της κοινωνίας. Στο σημείο αυτό, οι μεταμοντέρνοι επιστρέφουν στο φιλοσοφικό μοτίβο της ανθρωπολογικής αδυναμίας. Ο Baudrillard μάλιστα αξιώνοντας τον τίτλο του προφήτη αυτής της αδυναμίας υποστηρίζει:

«Αντίθετα με τους παραδοσιακούς προφήτες, οι οποίοι αναγγέλλουν πάντα κάτι που θα γίνει, εγώ είμαι ο αντίστροφος προφήτης ο οποίος αναγγέλλει ότι κάτι δε θα γίνει» και συνεχίζει πιο αποκαλυπτικά γράφοντας ότι «μπροστά μας δεν είναι πλέον το μέλλον, αλλά η αδυναμία να τελειώνουμε με αυτό ταυτόχρονα με την αδυναμία να δούμε επέκεινα», ενώ εκφράζοντας και τις πολιτικές του στοχεύσεις καταλήγει στο γνωστό και καθόλου καινοτόμο επιχείρημα της αστικής σκέψης, ως εξής: «…η κατάρρευση του Τείχους του Βερολίνου, μάλλον σηματοδότησε μια τεράστια μεταμέλεια της ιστορίας, που αντί να χαράζει νέες προοπτικές εκρήγνυται σε σκόρπια θραύσματα, επανεπικαιροποιώντας γεγονότα και συγκρούσεις που θεωρούνται για πάντα ξεπερασμένες»[44].
Είναι, κατά τη γνώμη μας, εμφανές ότι σε αυτό το σημείο οι μεταμοντέρνοι, στην προσπάθειά τους να στοχαστούν πέρα και αντίθετα από την κλασσική αστική σκέψη, καταλήγουν σε μια μεταφυσική αντίληψη της ροής της ιστορίας, η οποία όπως είναι αναμενόμενο, συνδυάζεται με την άκρως πολιτική τοποθέτηση απέναντι στις ανατροπές των σοσιαλιστικών χωρών.

ΤΟ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΟ: ΑΛΛΟ ΕΝΑ ΟΡΙΣΤΙΚΟ ΑΔΙΕΞΟΔΟ #4

Συνέχεια από το προηγούμενο

Η ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Εφόσον η γλώσσα αποτελεί το θεμέλιο ύπαρξης της κοινωνίας, συνιστά επίσης και τον παράγοντα εκείνον που δημιουργεί τις εξουσιαστικές δομές. Ετσι, σύμφωνα με το Λυοτάρ, «Ο εαυτός είναι κάτι ελάχιστο, αλλά δεν είναι απομονωμένος, έχει εμπλακεί μέσα σε ένα υφάδι σχέσεων πιο περίπλοκο και πιο ευκίνητο από ποτέ. Είναι πάντα (…) τοποθετημένος σε «σταυροδρόμια» κυκλωμάτων επικοινωνίας, έστω και αν είναι μηδαμινά (…) ακόμα και ο πιο απόκληρος δε στερείται ποτέ την εξουσία πάνω σε αυτά τα μηνύματα που τον διαπερνούν…»[36].

Επηρεασμένη από την αντίληψη του Φουκό για την πρωταρχικότητα των μη κρατικών μορφών εξουσίας και εμπλουτισμένη με το νεοθετικιστικό λόγο περί πρωταρχικότητας της γλώσσας, η αντίληψη αυτή για την εξουσία θα αποτελέσει μια θεωρητική αφετηρία για τη μικροπολιτική (άσκηση πολιτικής για τα ειδικά ζητήματα) και την ενδυνάμωση του σοσιαλδημοκρατικού ιδεολογικού οπλοστασίου.

Η διάχυση της εξουσίας σε αποκεντρωμένα και ανταγωνίσιμα σημεία (και όχι υποκείμενα) θα καταλήξει σε έναν πολιτικό σχετικισμό του τύπου «όλα επιτρέπονται» (μην ξεχνάμε το «αριστερό» παρελθόν) και μια ελευθεριακή και συνάμα τεχνοκρατική πρόταση αναμόρφωσης της κοινωνικής πραγματικότητας όπου «…το κοινό προσπελάζει ελεύθερα τις μνήμες και τις τράπεζες πληροφοριών»[37]. Μπορεί όμως αυτή η «γραμμή πάλης»- που μας θυμίζει έντονα το ιδεολόγημα της «κοινωνίας της γνώσης»- να δράσει ανατρεπτικά; Αν ακολουθούσαμε την καθαρή και ουδέτερη μικροπολιτική των μεταμοντέρνων θα απαντούσαμε πως δεν τίθεται καν τέτοιο ζήτημα. Κι όμως τα πράγματα δεν είναι έτσι. Ο Λυοτάρ μας καθησυχάζει λέγοντας ότι το γεγονός της απώλειας της αφήγησης διόλου δε συνεπάγεται καταδίκη στη βαρβαρότητα (εδώ ως βαρβαρότητα εννοείται οτιδήποτε υπερβαίνει τα όρια της αστικής δημοκρατίας) και ότι αυτή η γλωσσική αλληλενέργεια, μέσα από την αντιθετικότητά της, καθορίζει τους όρους συγκράτησης του κοινωνικού ιστού. Με αυτό όμως τον τρόπο ο Λυοτάρ καταλήγει σε μια άλλη «μεγάλη αφήγηση», το φιλελευθερισμό.

Ομως, η απάντησή στο ερώτημα που θέσαμε αρχικά δεν έχει ακόμα δοθεί ολόπλευρα. Για μια όσο το δυνατόν ολοκληρωμένη απάντηση απαιτείται να φωτίσουμε εκείνη την πλευρά που αφορά στη στάση του μεταμοντέρνου απέναντι στο επαναστατικό κίνημα και το σοσιαλισμό.

ΤΟ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΟ: ΑΛΛΟ ΕΝΑ ΟΡΙΣΤΙΚΟ ΑΔΙΕΞΟΔΟ #3

Συνέχεια από το προηγούμενο

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ;

Η απάντηση από έναν μεταμοντέρνο στοχαστή στο παραπάνω ερώτημα θα προσέκρουε εξαρχής σε μια αναμενόμενη σκεπτικιστική στάση εκ μέρους του. Του ερωτήματος για το αν υπάρχει επαναστατικό υποκείμενο, προηγείται η αρνητική απάντηση στην ύπαρξη υποκειμένου[27] γενικά.

Τις φιλοσοφικές ρίζες αυτής της αρνητικότητας τις συναντάμε στη θεωρία του Νίτσε περί θανάτου του θεού και την εξαφάνιση του ανθρώπου ενώ συνεχιστής αυτής της σκέψης θεωρείται ο Φουκό για τον οποίον, όπως τονίσαμε προηγούμενα, τίθεται με τέτοιο τρόπο το ζήτημα της ύπαρξης του γνωρίζοντος υποκειμένου ώστε να κηρύττει το «θάνατο του υποκειμένου». Η μεταμοντέρνα προσέγγιση του υποκειμένου πραγματοποιείται υπό το πρίσμα της απώλειας και της αδυναμίας του ανθρώπου να συλλάβει, να κατανοήσει και να μετασχηματίσει τους όρους της ζωής του, ενώ εκφράζει τις γλωσσολογικές αφετηρίες της σύμφωνα με τις οποίες «μέσα σε αυτή την διασπορά των παιχνιδιών της γλώσσας, εκείνο που φαίνεται να διαλύεται είναι το ίδιο το κοινωνικό υποκείμενο»[28].

Σύμφωνα με το Γ. Βέλτσο, το υποκείμενο έχει μια σχέση με «…μια γλώσσα από την οποία αποκλείεται, μια εμπειρία οριακή που το υπερβαίνει, μια υλικότητα που αδιαφορεί για τη διαλεκτική, έναν «κόσμο της ζωής» που θέλει στο παρόν να ζήσει, θεωρώντας εξωτερική τη σχέση του τόσο με την Ιστορία όσο και με την κοινωνία…»[29].

Είναι προφανές πως το απόσπασμα αυτό αποδίδει ανάγλυφα την εσωστρέφεια της μεταμοντέρνας σκέψης ως προς το ζήτημα του υποκειμένου, η οποία πηγάζει από την άρνηση της αντικειμενικής πραγματικότητας, την υποτίμηση σε βαθμό ειρωνείας απέναντι στο βασικό ζήτημα της φιλοσοφίας καθώς και την ιδιαίτερη σχέση του με τη φιλοσοφική και επιστημονική παράδοση του στρουκτουραλισμού[30]. Μια άλλη πλευρά όμως εξηγείται από την εμμονή του συνόλου της ύστερης αστικής σκέψης στις έννοιες του τέλους και της κρίσης (τέλος της εργατικής τάξης, των ιδεολογιών, κρίση του κομμουνισμού κ.ά.), που η μαζική και καθημερινή χρησιμοποίησή τους συμβάλουν στην εμπέδωση ενός αισθήματος αδυναμίας από τις λαϊκές μάζες. Αυτό όμως που είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι η αντιιστορική διάθεση των μεταμοντέρνων η οποία παίρνει από τους ίδιους το χαρακτήρα μιας «αντικειμενικής απόδοσης» της πραγματικότητας.

ΤΟ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΟ: ΑΛΛΟ ΕΝΑ ΟΡΙΣΤΙΚΟ ΑΔΙΕΞΟΔΟ #2

Συνέχεια από το προηγούμενο

Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΒΑΣΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ

Η απάντηση στο βασικό ζήτημα της φιλοσοφίας, αυτό της σχέσης της νόησης με το Είναι συνδέεται άμεσα με το ερώτημα της σχέσης των σκέψεών μας με τον κόσμο που μας περιβάλλει και της δυνατότητας του ανθρώπου, μέσω των παραστάσεων και των εννοιών του για τον πραγματικό κόσμο, να συνθέσει ένα σωστό αντικαθρέφτισμα της πραγματικότητας.

Σε αυτά τα ερωτήματα το μεταμοντέρνο δεν παίρνει μια σαφή θέση. Ακολουθώντας τη φιλοσοφική παράδοση του νεοθετικισμού αλλά και της σκέψης του Νίτσε, δίνει έμφαση στην απάντηση στο δεύτερο κυρίως ερώτημα, αυτό της δυνατότητας του υποκειμένου να γνωρίσει την αντικειμενική πραγματικότητα.

Ενδειξη αυτής της φιλοσοφικής στάσης είναι η τοποθέτηση του Φουκό σύμφωνα με τον οποίο «…το θέμα είναι να εκλείψει το δίλημμα του γνωρίζοντος υποκειμένου…»[12], ενώ χαρακτηριστική είναι η τοποθέτηση του Λυοτάρ ως προς το ζήτημα της αντικειμενικής πραγματικότητας. Ο γάλλος στοχαστής υποστηρίζει πως «με τη σύγχρονη επιστήμη συμβαδίζει, με όποιο τρόπο κι αν τη χρονολογήσουμε, ένας κλονισμός της πίστης και τρόπον τινά, ως επακόλουθο της ανακάλυψης άλλων πραγματικοτήτων, η ανακάλυψη πόσο λίγο πραγματική είναι η πραγματικότητα»[13].

Είναι φανερό ότι διατυπώσεις τέτοιου είδους βασίζονται στη στρεβλή κατανόηση των πορισμάτων των φυσικών επιστημών σε συνάρτηση με τη νεοθετικιστική παράδοση[14] και τη Νιτσεϊκή σύνδεση μεταξύ αλήθειας και δύναμης[15]. Συνείδηση αυτής της επιρροής από τις εξελίξεις στις θετικές επιστήμες φαίνεται να έχουν και οι ίδιοι αφού αναγνωρίζουν ότι η μεθοδολογία και η γλώσσα της γνωστικής διαδικασίας είναι αυτή των θετικών επιστημών. Περίοπτη θέση στην γνωσιολογία των μεταμοντέρνων έχει η φιλολογία περί συνηγορίας των πορισμάτων της κβαντικής θεωρίας και της μικροφυσικής στη μεταμοντέρνα απάντηση στο ζήτημα της γνωστικής ικανότητάς μας να αναπαραστήσουμε την πραγματικότητα[16]. Απέναντι σε αυτήν την, κατά βάθος, φιλοσοφική τοποθέτηση και κατανόηση της κβαντικής δεν τοποθετήθηκαν μόνο μαρξιστές επιστήμονες αλλά και άλλοι προοδευτικοί επιστήμονες οι οποίοι αναγνώρισαν σε αυτήν μια τάση ανορθολογισμού στην επιστήμη και ακύρωσης των νόμων του φυσικού και κοινωνικού γίγνεσθαι. Ετσι, η άρνηση της δυνατότητας στον άνθρωπο να γνωρίσει - άρα και να μεταμορφώσει τον κόσμο- θα συνδεθεί άμεσα με τη μετωπική επίθεση στους νόμους της αιτιότητας[17].

Στο σημείο αυτό, οι κατηγορίες της αιτιότητας και της νομοτέλειας θα γίνουν αντικείμενο κριτικής υπό το πρίσμα της σχέσης τους με τις διαφωτιστικές αξίες και ιδανικά. Ο κύριος όμως στόχος είναι η μαρξιστική φιλοσοφία και η θεμελίωση των νόμων του ιστορικού υλισμού άρα και της επαναστατικής δράσης των μαζών. Σύμφωνα με το Jean Baudrillard, η έννοια της αναγκαιότητας είναι ηθική έννοια υπαγορευμένη από την πολιτική οικονομία. Ο μαρξισμός, υποστηρίζει, «…έχει κρατήσει τη θρησκεία, έχει κρατήσει αυτό το ηθικολόγο φάντασμα μιας Φύσης που πρέπει να υπερνικηθεί, έχει υιοθετήσει χωρίς να περιστείλει την ιδέα της Αναγκαιότητας, εκκοσμικεύοντάς την κάτω από την οικονομική έννοια της στέρησης»[18].

ΤΟ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΟ: ΑΛΛΟ ΕΝΑ ΟΡΙΣΤΙΚΟ ΑΔΙΕΞΟΔΟ

Η συζήτηση για το μεταμοντέρνο δεν είναι νέα. Στις μέρες μας επιβάλλεται ακόμα πιο επιτακτικά να ασχοληθούμε με αυτό το φιλοσοφικό ρεύμα αλλά και τη γενικότερη φιλολογία περί μεταμοντέρνου αφού αποτελεί ένα μόνιμο συνοδευτικό- αιτιολογικό πολλών πλευρών της ιδεολογικής και πολιτικής παρέμβασης της αστικής τάξης και ταυτόχρονα, η λογική αλλά και η στάση του απέναντι σε επίκαιρα πολιτικά ζητήματα προωθείται με διάφορους τρόπους μέσα από μια ποικιλία φορέων.

Το πρόθεμα «μετα» μπροστά από ένα επίθετο -προσδιοριστικό μιας συγκεκριμένης ιστορικής συγκυρίας- αποτελεί ένα μόνιμο ιδεολογικό μοτίβο της αστικής φιλοσοφίας και κοινωνιολογίας. Εκφράζει κατά τη γνώμη μας δυο βασικές πλευρές του αδιεξόδου της αστικής σκέψης όπως αυτή αναπτύσσεται κατά την περίοδο του ιμπεριαλισμού. Οι δυο πτυχές αφορούν:

α) Στην εγγενή ανικανότητα και απροθυμία της αστικής σκέψης να στοχαστεί, φιλοσοφικά και ιστορικά, πέρα από τα όρια του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, και

β) Στον αντικειμενικό περιορισμό της αστικής φιλοσοφίας που την οδηγεί να θεωρεί ότι η τεχνική πλευρά της διαδικασίας παραγωγής, οι παραγωγικές δυνάμεις και ιδιαίτερα η τεχνολογία που ενσωματώνεται σε αυτές, είναι το καθοριστικό στοιχείο σε μια κοινωνία[1] και όχι οι σχέσεις που αναπτύσσονται ανάμεσα στους ανθρώπους κατά τη διαδικασία της παραγωγής.

Το μεταμοντέρνο λοιπόν αναπτύσσεται ιστορικά «κουβαλώντας» όλη την προηγούμενη παράδοση της αστικής φιλοσοφίας. Παρ’ όλα αυτά αρνείται την καταγωγή του και μάλιστα αυτή η άρνηση γίνεται ακόμα πιο πεισματική όσο στα πλαίσια του συνυπάρχουν οι πιο διαφορετικές αποχρώσεις και ρεύματα της αστικής φιλοσοφίας, δείγμα και αυτό του πλουραλισμού των αδιεξόδων της αστικής φιλοσοφίας.

-Τι είναι όμως το μεταμοντέρνο; Ας αφήσουμε τους ίδιους τους μεταμοντέρνους να προσδιορίσουν αυτό το ρεύμα:

«Απλοποιώντας υπερβολικά, μπορούμε να πούμε ότι θεωρούμε «μεταμοντέρνα» τη δυσπιστία απέναντι στις μετααφηγήσεις. Αναμφίβολα αυτή η δυσπιστία είναι επακόλουθο της προόδου των επιστημών…»[2].

Κατά τους μεταμοντέρνους, με τον όρο αφήγηση υποδηλώνεται η φιλοσοφική στάση απέναντι στα ερωτήματα της φύσης των πραγμάτων και της γνωσιμότητας του κόσμου. Ακόμα, με τον όρο μετααφήγηση, ορίζεται η νομιμοποίηση της επιστήμης μέσω της φιλοσοφίας. Σύμφωνα με αυτούς, ο ρόλος της φιλοσοφίας αλλάζει και διέρχεται μια κρίση η οποία αντιστοιχεί στην μεταμοντέρνα κατάσταση της γνώσης.

Το χρήμα ψάχνεται – και βρίσκεται…

[...]Κάποιοι επιμένουν ότι τα αφεντικά δεν θα προκαλούσαν «μόνα τους» τέτοια ζημιά όση το γιγα-πάγωμα των οικονομικών δραστηριοτήτων… Για να συμπεράνουν μέσα από ανιστόρητη “είς άτοπον απαγωγή” ότι η απειλή (του covid-19) είναι πραγματική, συνεπώς πρέπει να συμμαχήσουμε τώρα, «σ’ αυτήν την μάχη», με τους κυρίους μας (και μετά; μετά θα τα ξαναπούμε κουφάλες!). Οφείλουμε να θυμίσουμε ότι τα αφεντικά εδώ και πάνω από έναν αιώνα καπιταλισμού έχουν προκαλέσει ΠΟΛΥ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ καταστροφές απ’ το τωρινό γενικό lock out στον πρώτο κόσμο!

Οφείλουμε πάντως να θυμίσουμε (;) βιαστικά και επιγραμματικά ότι σχεδόν σ’ όλο το 2019 ανακοινωνόταν διεθνώς το επερχόμενο νεο κύμα όξυνσης της κρίσης, πολύ χειρότερο από το προηγούμενο – και χωρίς covid-19! Μια απ’ τις αποδείξεις της επιδείνωσης της «καπιταλιστικής αρρώστιας» (της όξυνσης των δομικών αντινομιών του συστήματος) ήταν τα αρνητικά επιτόκια με τα οποία δανείζονταν όλο και περισσότερα κράτη· με αποτέλεσμα διάφορες εμπορικές τράπεζες να αρχίσουν να δίνουν «αρνητικό τόκο» στις καταθέσεις των απλών υπηκόων. Είχαμε ασχοληθεί αναλυτικότερα στο πρόσφατο παρελθόν: όταν το πράγμα φτάνει στο σημείο όπου ο δανειστής (που έχει τα λεφτά) δανείζει και αντί να κερδίζει (μέσω τόκων) χάνει πληρώνοντας «φύλαχτρα» αυτόν που δανείζεται, αυτό είναι σύμπτωμα μιας κρίσιμης «υποθερμίας» του κεφάλαιου! Έχει χαθεί πια η δυνατότητα το χρήμα να «επενδύεται» σε μεγάλη κλίμακα «παραγωγικά», και να πολλαπλασιάζεται…